Avrupa Birliği Tam Olarak Ne Durumda? İngiltere Neden AB’den Ayrıldı?

Avrupa Birliği’nin bugün içinde bulunduğu durumu tartışırken en sık yapılan hata, meseleyi yalnızca “dağılma” ya da “çöküş” kavramları üzerinden okumaktır. Oysa asıl soru şudur: Avrupa Birliği, küresel sistemdeki ağırlığını ve yön verici gücünü kaybediyor mu? Bugünkü tabloya bakıldığında AB, ekonomik, hukuki ve kurumsal olarak hâlâ dünyanın en güçlü birliklerinden biridir. Ancak bu güç, geçmişte olduğu kadar belirleyici ve yön tayin edici bir role dönüşememektedir. Bunun nedeni çöküş değil, dünyanın hızına ayak uyduramama problemidir.

Avrupa Birliği neden “yavaş” görünüyor?

Avrupa Birliği’nin en büyük avantajı olan kurumsal yapı, aynı zamanda onun en büyük handikapıdır. Birliğe üye 27 ülkenin farklı ekonomik öncelikleri, siyasi hassasiyetleri ve toplumsal dinamikleri vardır. Bu çeşitlilik, teoride zenginlik yaratırken pratikte karar alma süreçlerini ağırlaştırır. ABD’de bir başkanın aldığı karar günler içinde uygulamaya konulabilirken, AB’de aynı konuda aylar süren müzakereler, veto tehditleri ve uzlaşma arayışları yaşanır.

Ekonomik açıdan bakıldığında AB hâlâ devasa bir pazardır. Ancak bu büyüklük, risk alma iştahının düşmesine yol açmaktadır. ABD teknoloji ve finans alanında agresif büyüme stratejileri izlerken, Çin devlet destekli sanayi politikalarıyla küresel pazarlara yüklenirken, AB daha çok mevcut düzeni korumaya odaklanmaktadır. Yeşil mutabakat, çevre standartları ve sıkı regülasyonlar uzun vadede sürdürülebilirlik açısından doğru adımlar olabilir; fakat kısa vadede Avrupa merkezli şirketleri rekabet dezavantajına sokabilmektedir.

Demografi ve göç sorunu

Avrupa Birliği’nin önündeki en büyük yapısal sorunlardan biri demografidir. Avrupa nüfusu hızla yaşlanmaktadır. Çalışan nüfus azalırken emekli nüfus artmakta, bu durum sosyal güvenlik sistemleri üzerinde ciddi bir baskı oluşturmaktadır. Göç teorik olarak bu açığı kapatabilecek bir çözüm gibi görünse de, pratikte siyasi ve toplumsal gerilimleri beraberinde getirmektedir.

Birçok Avrupa ülkesinde göç, sadece ekonomik bir mesele değil, kimlik ve güvenlik tartışmasının merkezine yerleşmiştir. Bu durum, aşırı sağ ve popülist partilerin güçlenmesine zemin hazırlamış, AB karşıtı söylemler giderek daha geniş kitlelere ulaşmıştır. Birlik, göç konusunda ortak ve net bir politika üretemediği için her kriz, AB’nin zayıflığına dair algıyı biraz daha pekiştirmiştir.

Siyasi birlik mi, ekonomik birlik mi?

Avrupa Birliği’nin temel çelişkilerinden biri de budur. Ekonomide ortak pazar ve ortak para gibi güçlü araçlara sahip olan AB, konu dış politika, savunma veya kriz yönetimine geldiğinde aynı bütünlüğü sergileyememektedir. Ukrayna savaşı bu durumu net biçimde ortaya koymuştur. AB yaptırımlar, mali destek ve diplomatik girişimlerde bulunmuş; ancak sahada belirleyici olan askeri ve stratejik hamleler büyük ölçüde ABD tarafından yönlendirilmiştir.

Bu noktada Avrupa Birliği’nin NATO’ya ve özellikle Washington’a olan bağımlılığı bir kez daha görünür hâle gelmiştir. Askerî kapasite ve caydırıcılık açısından AB, hiçbir zaman tam anlamıyla bağımsız bir aktör olamamıştır. Bu da onu küresel güç mücadelesinde ikincil bir konuma itmektedir.

Teknoloji ve yenilik yarışında Avrupa

Teknoloji çağında güç, artık sadece toprak veya nüfusla ölçülmemektedir. Veri, yapay zekâ, yazılım ve inovasyon, yeni küresel rekabet alanlarıdır. AB bu alanda kuralları yazan, standartları belirleyen bir aktör olarak öne çıksa da, oyunu domine eden şirketleri çıkarma konusunda geride kalmıştır.

Bugün dünyanın en büyük teknoloji şirketlerine bakıldığında ABD ve Çin merkezli firmaların ağırlığı açıkça görülür. Avrupa ise çoğu zaman “oyunun hakemi” konumundadır. Bu durum uzun vadede etik ve hukuki açıdan önemli bir rol sunsa da, ekonomik ve stratejik güç açısından bir eksiklik yaratmaktadır.

İngiltere neden ayrıldı?

Bu tablo içinde Birleşik Krallık’ın ayrılık kararı, aslında ani bir kopuştan ziyade uzun süredir biriken bir uyumsuzluğun sonucudur. İngiltere hiçbir zaman kendini AB’nin siyasi bir parçası olarak görmedi. Euro’ya geçmedi, Schengen sistemine katılmadı ve sürekli özel statü talep etti. Zihinsel olarak zaten “yarı içeride, yarı dışarıda” bir konumdaydı.

En kritik meselelerden biri egemenlik algısıydı. İngiliz kamuoyunda, Brüksel’den gelen düzenlemelerin Westminster’ın yetkisini aşındırdığına dair güçlü bir kanaat oluşmuştu. “Bizim yasalarımızı neden seçmediğimiz bürokratlar belirliyor?” sorusu, referandum sürecinde son derece etkili oldu. Bu algı her zaman somut gerçeklerle örtüşmese de siyasette algı, çoğu zaman gerçeğin önüne geçer.

Göç ve kimlik tartışmaları

Brexit sürecini hızlandıran en önemli katalizörlerden biri de göç meselesiydi. AB’nin serbest dolaşım ilkesi, özellikle Doğu Avrupa’dan gelen iş gücüyle birlikte İngiltere’nin bazı bölgelerinde ciddi tepkilere yol açtı. Ekonomik sıkıntıların ve sosyal problemlerin kaynağı çoğu zaman iç politikalar olsa da, sorumluluk AB’ye yüklendi.

Bu noktada Brexit, sadece AB’ye karşı bir oy değil; aynı zamanda küreselleşmeden faydalanan elitlere karşı bir tepki olarak da okunmalıdır. Londra merkezli finans ve hizmet sektörleri büyürken, taşra ve sanayi bölgelerinde yaşayan kesimler kendilerini geride bırakılmış hissetti. Referandum, bu öfkenin sandığa yansıdığı bir kırılma anı oldu.

İngiliz istisnacılığı ve küresel hayal

İngiltere’nin tarihsel hafızasında kendini kıta Avrupası’ndan ayrı ve küresel bir güç olarak konumlandırma eğilimi güçlüdür. ABD ile “özel ilişki”, Commonwealth geçmişi ve deniz aşırı ticaret fikri, siyasi hayalde hâlâ canlıdır. Bu nedenle “AB olmadan da ayakta durabiliriz” düşüncesi birçok seçmen için gerçekçi görünmüştür.

Bugünden bakıldığında Brexit’in İngiltere’yi ne kadar özgürleştirdiği tartışmalıdır. Ekonomik maliyetler, ticari belirsizlikler ve siyasi gerilimler hâlâ devam etmektedir. Ancak psikolojik açıdan bakıldığında, İngiltere zaten hiçbir zaman tam anlamıyla bu birliğin parçası olmayı kabullenmemişti. Ayrılık, bu anlamda gecikmiş bir yüzleşme olarak da değerlendirilebilir.

Americano ismi İkinci Dünya Savaşı’ndan geliyor

Sonuç: Avrupa Birliği bitiyor mu?

Avrupa Birliği bugün çöken bir yapı değildir. Tek pazar hâlâ güçlüdür, hukuk sistemi sağlamdır ve yaşam kalitesi birçok bölgeye kıyasla yüksektir. Ancak AB’nin en büyük sınavı, değişen dünyaya uyum sağlama meselesidir. Daha hızlı karar alabilen, teknoloji ve savunma alanında daha cesur adımlar atabilen bir yapı oluşturulamazsa, küresel ağırlığı giderek sembolik hâle gelebilir.

İngiltere’nin ayrılığı ise bu sürecin bir sonucu olduğu kadar, bir uyarı işareti olarak da okunmalıdır. AB, sessiz ama dayanıklı bir güç olmaya devam ediyor; fakat gelecekte belirleyici bir aktör olup olmayacağı, temposunu artırıp artıramayacağına bağlıdır.